Weblog van Fred Tak
Laatste artikelen

Piet Keizer is overleden, op de leeftijd van 73 jaar. Hij was een van de beste voetballers die Nederland ooit heeft voortgebracht. Hoewel niet iedereen dat weet. Wat te maken heeft met zijn karakter buiten het veld: bescheiden, goedaardig, niet op de voorgrond tredend.
Binnen het veld was hij een virtuoos, een echte linkspoot. Bekend om zijn schaar, zijn dubbele schaar en andere weergaloze schijnbewegingen waarmee hij verdedigers horendol kon draaien. Ook had hij een verwoestend hard schot. Vrije trappen van hem vlogen regelmatig in de kruising van het vijandelijke doel.

Hij was geliefd, zowel bij het Amsterdamse publiek (hij speelde zijn hele leven voor Ajax) als bij zijn medespelers. Pietje, Pietje, scandeerde het hele stadion (De Meer) wanneer hij weer eens aanlegde om een vrije trap te nemen. Dat brak hem op een gegeven moment wel op. Jarenlang was hij de natuurlijke aanvoerder van het succesvolle elftal van Ajax. Tot trainer Rinus Michels zijn oogappel Johan Cruijff naar voren schoof om de aanvoerdersband over te nemen. Cruijff was in alles de tegenpool van Piet Keizer: brutaal, eigenwijs, altijd de publiciteit zoekend, grote bek naar scheidsrechters (wat hem heel wat gele en rode kaarten opleverde), elke week op de stoep staand bij voorzitter Jaap van Praag om salarisverhoging te eisen.
De spelers van Ajax waren niet blij met het aanvoerderschap van Cruijff en eisten dat Piet Keizer dat weer werd. Cruijfff en Rinus Michels moesten bakzeil halen. Piet Keizer, hekel aan ruzie als hij had, stemde pas na lang aandringen in om weer aanvoerder te zijn. Maar het kwaad was geschied. Cruijff en Michels zouden een levenslange wrok jegens hem koesteren.

Dit kwam tot uiting bij het WK in West-Duitsland 1974. Piet Keizer, op het hoogtepunt van zijn carrière, werd alleen in het onbelangrijke groepsduel tegen Zweden opgesteld. De beste linksbuiten die Nederland ooit heeft gehad werd zelfs in de finale niet opgesteld toen zijn vervanger Rob Rensenbrink geblesseerd moest afhaken. In plaats daarvan werd de snelle, maar wat onhandige rechtsbuiten René van der Kerkhof opgesteld. Op links nota bene, waar hij nog nooit had gespeeld.
Nederland verloor toen met 2-1, mede ook omdat de beste Nederlandse keeper aller tijden, Jan van Beveren, van Cruijff en Michels niet mee mocht naar het WK. Ze moesten hem niet, omdat hij als enige Cruijff tegen durfde te spreken. Het schot van Gerd Müller dat de 2-1 betekende, had van Beveren zeker gestopt, geweldige lijnkeeper als hij was. Cruijff zelf, tot dan toe de smaakmaker van het toernooi met fraaie dribbels en af en toe geniale passeerbewegingen, stelde erg teleur in deze finale. Het enige dat opviel was zijn oeverloze gekwek tegen de scheidsrechter.

Na dit WK is Piet Keizer direct gestopt met voetballen. Hij heeft zelfs nooit meer een bal aangeraakt, zo teleurgesteld was hij. Toch heeft hij zich nooit negatief over Cruijff of Michels uitgelaten. Zo was hij dan ook wel weer. In feite was hij te aardig voor de jungle die de voetbalwereld heet te zijn.






Reacties
Soms maken we vanuit ons huis een wandeling door het nabijgelegen park Sonsbeek hier in Arnhem. Van daaruit steken we over naar park Zypendaal, lopen we langs het kasteeltje en gaan dan door park Gulden Bodem om wat bij Trix te drinken. Soms lopen we nog door tot Warnsborn. Het mooie is, het is allemaal (aangelegde) natuur. We hebben een heerlijk uur gelopen en zo'n 5 kilometer afgelegd. Ten minste, dat laatste denken we.
 
Maar, de door ons afgelegde afstand is veel groter. De aarde staat namelijk niet stil, ze draait om haar as. Eén rondgang doet ze in 24 uur. Dat levert voor onze breedtegraad een snelheid op van ongeveer 800 km/h. Met diezelfde snelheid draaien wij, al wandelend, ook rond. In dat ene uur van onze wandeling hebben we dus zo'n 800 km extra afgelegd. 
Maar, de aarde draait op haar beurt rond de zon. Eén rondgang duurt een jaar. Met behulp van de afstand zon-aarde kun je dan uitrekenen dat de aarde-snelheid rond de zon ruim 100.000 km/h is. In dat ene uur van onze wandeling hebben we bovenop die 805 km nog eens zo'n 100.000 km extra afgelegd.
Maar, onze zon met aarde vormt tezamen met de andere planeten ons zonnestelsel. Ook dit zonnestelsel ligt niet stil. Ze beweegt met een snelheid van zo'n 70.000 km/h langs de bewegende spiralen van de Melkweg. Dus hebben we tijdens onze wandeling naast die 800 km extra, die 100.000 km extra, nog eens zo'n 70.000 km extra afgelegd.
Maar, die bewegende spiralen draaien op hun beurt weer om het centrum van de Melkweg, met ongeveer een snelheid van 800.000 km/h. Dus naast die 800 km extra, die 100.000 km extra, die 70.000 km extra, komt daar nog eens zo'n 800.000 km bij.
 
Maar, de Melkweg zelf schiet met een snelheid van ongeveer 2.100.000 km/h door het heelal. In dat ene uur van onze wandeling zijn we dus 2.100.000 km verder het heelal in gekomen. En hebben we bij elkaar een afstand afgelegd van:
5 + 800 + 100.000 + 70.000 + 800.000 + 2.100.000 km= 3.070.805 km.
 
In dat ene uur hebben we dan meer dan drie miljoen kilometer afgelegd ten opzichte van een stilstaand punt in de ruimte. Het valt te begrijpen dat we dan op het terras van Warnsborn best wel een flinke versnapering verdiend hebben. Wat een prestatie, als je er een beetje bij stilstaat. Wat we natuurlijk niet doen, ha.

Reacties

Vanavond zei Gerrit Hiemstra tijdens zijn weerpraatje: "Morgen wordt het vies koud weer."
Laat ik nou zelf van koud vriezend weer houden. Wie weet wordt het dit weekend schaatsen op de Immerlose plas alhier. Ik verheug me er nu al op. Mijn eigen reactie was: "Ha, morgen wordt het heerlijk koud weer."
Met andere woorden, een weerbericht hoort dit soort persoonlijke belevingen niet weer te geven. Geef aan hoeveel graden het wordt, dat het kouder wordt, maar vies? Nee, bah. 

Reacties

Erik Verlinde heeft de natuurkunde op zijn grondvesten doen schudden met zijn theorie dat zwaartekracht geen fundamentele eigenschap van de natuur is. Er zit nog iets onder. Isaac newton vermoedde dit al, Einstein voerde het begrip ruimtetijd in om de effecten van de zwaartekracht te verklaren. Maar toen had men nog wel zoiets als donkere energie en donkere materie nodig om de bestaande zwaartekrachtswetten te laten werken.

Volgens de nieuwe theorie van Verlinde kan die donkere materie en energie overboord gegooid worden. Gelukkig maar, want het was een gedrocht. Er werd iets verzonnen wat er niet was. Ook de oerknal staat wat hem betreft ter discussie. De basis van zijn theorie is dat alles in de natuur opgevat kan worden als een hoeveelheid informatie. Die hoeveelheid verandert niet, wel de manier waarop deze is vastgelegd. Bijvoorbeeld, in de buurt van een zwart gat wordt alle materie opgezogen en ineengedrukt, dus vernietigd. Er lijkt informatie te verdwijnen. Maar het zwarte gat zet iets uit, wordt groter, precies in die mate als er informatie aan materie in wordt opgenomen.

Resteert de vraag, wat is informatie? Daar is moeilijk een antwoord op te geven. In ons alledaags taalgebruik kun je informatie gelijkschakelen aan het nieuws dat ons bereikt. Maar in de exacte wetenschap wil men kunnen rekenen met getallen. De meest kleine informatie is dan wel of niet, één of nul. Conform zoals onze digitale wereld momenteel in elkaar zit, alleen met enen en nullen. De kleinste hoeveelheid informatie zou dan precies in de kleinste denkbare ruimte, de zogenaamde Planckruimte, passen. Er zijn experimenten gedaan, onder andere door de fysicus Lucas Celéri, waarbij informatie onttrokken werd aan een systeem waarbij vervolgens warmte ontstond. Hiermee kon Celéri berekeningen uitvoeren hoeveel informatie er zich in een systeem bevindt. Maar wat informatie precies is kan ook hij niet definiëren.  

Je merkt dat je bij het dieper duiken in de fundamenten van de natuurkunde steeds meer op de grenzen van begrip en taal stuit. Onze ideeën over hoe de wereld in elkaar zit schuiven steeds weer op, parallel aan hoe wij de wereld zien en beleven. Drukten we eerst alles uit in arbeid en energie (19e eeuw), stond de wereld op z'n kop met de ontwikkeling van de relativiteitstheorie (begin 20e eeuw) en de quantummechanica (rond 1930), steeds zie je de aansluiting met de maatschappelijke ontwikkelingen van die tijd. En nu, in het computertijdperk, probeert men de natuur uit te drukken in termen van informatiebits. En in aansluiting op de ontwikkeling van de quantummechanica, in quantumbits, ook wel qubits genoemd, die overigens wel de toekomst hebben. De komende decennia zullen quantumcomputers voor een nieuwe technische revolutie zorgen.

Zijn we daarmee op het einde van onze zoektocht? Nee, ook informatie is slechts een uiterlijke vorm van iets wat fundamenteler is. Zo zie ik het tenminste. Wat er volgens mij nog weer onder ligt is de werking van onze eigen gedachten. Onze gedachten scheppen de wereld zoals die zich aan ons voordoet. Dus ook alle informatie die voorhanden is. Er is natuurlijk een wisselwerking, een continue uitwisseling. We denken mee met anderen, met de wereld om ons heen. Maar gedachten vormen de basis van hoe de wereld fundamenteel in elkaar zit. Denk ik (heel bescheiden).
Het zal moeilijk aan te tonen zijn, maar als we willen, met andere woorden, wanneer wij en onze gedachten daar rijp voor zijn, kunnen we ook dat concreet bevestigd zien. Zelfs door middel van experimenten.
Onze gedachten waren, zijn en worden de wereld. Amen (zegt hij met een langzaam wegstervende stem).






Reacties (2)

Dat er nog een vervolg op de Harry Potter reeks zou komen was een verrassing. Die is er nu, in de film Fantastic Beasts and Where to Find Them.
Je zou verwachten dat men zo'n 30 jaar in de tijd vooruit zou gaan, bijvoorbeeld om te zien hoe het met de kinderen van Harry Potter vergaat. Maar nee, men is terug in de tijd gegaan, naar het jaar 1926.

De jonge Britse tovenaar Newt Scamander, van Zweinstein inderdaad, waar Perkamentus toen al de scepter zwaaide, belandt voor een korte tussenstop in New York. Hij heeft net zijn wereldwijde excursie voor het vinden en vastleggen van een bijzondere collectie fabeldieren afgerond. Daar in New York gaat echter van alles mis. Een aantal fabeldieren ontsnapt uit zijn koffer. De stad wordt geteisterd door een mysterieuze obscurius, een gewelddadige stofwolk die alles vernietigt wat op zijn pad ligt. Het blijkt dat de voormalige vriend van Perkamentus, Grindelwald, op de kracht van deze obscurius uit is om zijn eigen macht te vergroten. Er ontstaat een strijd met Newt Scamander in de hoofdrol. Uiteindelijk wordt Grindelwald (10 seconden Johnny Depp) ontmaskerd en komt alles goed.

De kracht van de film ligt in de speciale effecten, die in 3D nog sterker uitkomen. Inderdaad zijn de fabeldieren fantastisch vormgegeven. Er zit veel onderkoelde Britse humor in de film. De olijke dreuzel (nomagie heet zo iemand in de VS) Jacob maakt het verhaal vermakelijk en aannemelijk. De vier hoofdrolspelers zijn overtuigend in hun rollen.
Het enige wat je op de film aan zou kunnen merken, is het verhaal. Dat is wat mager. Het beklijft ook niet echt. Het is amusement, van een hoog niveau, dat wel.

 

Cijfer: 7,5

 



Reacties

In het jaar 44 v. Chr. voerde Julius Caesar de juliaanse kalender in. Vanaf dat moment geldt 1 januari als nieuwjaarsdag. Daarvoor was dat 1 maart, wat we nog terugzien in de benaming van de maanden september tot en met december.
Ook de Germanen rekenden al met 1 januari als begin van het nieuwe jaar. Bij hen was 1 januari de afsluiting van het joelfeest, de periode van 12 dagen waarin men zich voorbereidde op het nieuwe jaar dat komen ging. Dit gebeurde met het maken van veel lawaai om de vermeende boze geesten te verdrijven. Het afsteken van vuurwerk tijdens de jaarwisseling kun je nog zien als een echo hiervan.
De christelijke kerk heeft deze 12 dagen verschoven naar de periode tussen 25 december en 6 januari, de tijd tussen eerste kerstdag en Driekoningen. Oud en Nieuw, de overgang van oudjaar naar nieuwjaar, valt precies in het midden van deze 12 dagen. Dat is niet zomaar zo gekozen.

Vroeger leefde de mens intens mee met het ritme van de natuur. De rondgangen van zon en maan waren de ankerpunten in het leven. Men keek letterlijk en figuurlijk op naar de hemel. Het is opmerkelijk dat de zon en de maan er voor het blote oog even groot uitzien. Zo beleefde men de aanwezigheid van deze hemellichamen ook, beide als van even grote invloed op de mens.
Men zag dat er tijdens de rondgang van de zon, wat later de rondgang van de aarde om de zon bleek te zijn, ruim 12 keer een volle maan optreedt. Om die reden ook heeft men het jaar opgedeeld in 12 maanden. Het woord maand is afgeleid van maan. Na die 12 volle manen blijven er nog iets van 11 dagen* over om het jaar van 365 dagen vol te maken. Dit heeft men afgerond naar 12 dagen.

In de periode tussen kerst en driekoningen wordt dit verschil van 12 dagen vereffend. Het mannelijke (de zon) en het vrouwelijke (de maan) principe in de natuur komen weer in harmonie tot elkaar. Naar Driekoningen toe wordt de eenheid dag voor dag hersteld, vandaar dat men deze periode ook wel de twaalf heilige dagen noemt. Heilig staat voor heel, eenheid dus.
Elk natuurvolk beleefde dit vroeger op de eigen manier, afhankelijk van cultuur en plek op aarde. Het algemene kenmerk was een gerichtheid op de eigen innerlijkheid. De weg was naar binnen toe.
Ook in onze tijd, inmiddels ver verwijderd van dit soort symboliek en natuurbeleven, kunnen we dit nog herkennen. Zowel in het algemeen als voor ons persoonlijk.

Keren we weer terug naar eerste kerstdag op 25 december, dan zien we dat we daar stilstaan bij het prille licht dat in ons innerlijk beleefd kan worden. We worden een beetje opnieuw geboren. We voelen ons opgetild uit de dagelijkse werkelijkheid en willen dit vieren met degenen die ons het meest nabij zijn. Het geeft een gevoel van stilzwijgen en ontzag.
De dagen hierna kunnen we nog een soort roes van vrede en behoefte aan harmonie ervaren. Maar dit gevoel verandert van stemming. We blikken terug op het afgelopen jaar en, aangespoord door de media, gaan vooral wereldse zaken herdenken. Talloze jaaroverzichten worden op ons losgelaten, met name op het gebied van politiek en sport. Persoonlijk gaan we na wat we zelf zoal in het afgelopen jaar gepresteerd hebben.
De herdenking aan en herinnering van ons oorspronkelijk innerlijk licht lijkt zo in die laatste dagen van het oude jaar te verworden tot een overzicht van uiterlijke verworvenheden.
Hier herkennen we tegelijkertijd de ontwikkeling van de mensheid in. Vanuit een besef in vroege tijden dicht bij zijn goddelijke oorsprong te leven, houdt de mens zich in de tegenwoordige tijd voornamelijk bezig met zijn carrière en het opbouwen van financiële zekerheid. Wat we in die eerste zes dagen tot Oud en Nieuw beleven, lijkt zo een afspiegeling te zijn van de ontwikkeling van de mensheid tot nu toe.

Precies halverwege de 12 heilige dagen volgt Oud en Nieuw. Hier wordt de scheidslijn tussen verleden en toekomst getrokken. Het oude is achtergelaten, het nieuwe en onbekende ligt in het verschiet. Deze scheidslijn is het heden waarin we leven.
In ruimere zin leven we altijd op het moment van Oud en Nieuw, op de scherpe rand van verleden en toekomst. We beleven er onze huidige situatie in. Vandaar dat bijna de hele wereld dit uitbundig viert. Niet op hetzelfde moment, want door de verschillende tijdzones golft het nieuwjaarsmoment in zo'n 24 uur slingerend over de aarde heen. Zo viert iedereen het op zijn eigen manier, in zijn eigen tijd, passend bij zijn leefomstandigheden.

Je kunt je afvragen wat de toekomst ons schetst. Het verre verleden kennen we, dat was de geboorte van het prille licht in ons innerlijk. Daarna volgde het geleidelijke vergeten van deze geboorte en onze gerichtheid op meer materiële zaken. We weten ook, constateren we bij onszelf, dat we ons de eerste dagen van januari van alles voornemen, dat we vol beloftes zijn, alsof we schoon schip willen maken en ons naar een nieuw soort ideaal laten toetrekken.
De laatste van de 12 heilige dagen is het 6 januari. Dit is de laatste dag in een cyclus. Deze dag zal dus iets van onze bestemming in zich dragen. De tijd vanaf Oud en Nieuw tot die zesde januari vormt zodoende onze weg tussen het heden en die uiteindelijke bestemming.

Met die zesde januari is iets bijzonders aan de hand. Het is zowel de dag van Driekoningen als de dag dat Johannes de Doper Jezus in de Jordaan doopte. Door deze doop werd Jezus tot Christus, dat wil zeggen, toen daalde volgens de bijbel "Gods zoon" neer in het lichaam van Jezus. Van een gewoon mens werd hij tot brenger en verkondiger van liefde. Met andere woorden, 6 januari is naast het feest van Driekoningen tevens de geboortedag van het innerlijke licht van liefde.
Vandaar ook de legende van de drie wijzen uit het oosten. Deze zagen in de ster van Bethlehem wat boven deze geboorte "in de lucht hing". Zij herkenden de “ster van liefde” die 30 jaar later op aarde zou neerdalen.  
Deze toekomst, het volgen van de innerlijke ster die ons uiteindelijk tot algemeen begrip en liefde voor al wat leeft zal brengen, dat is onze bestemming. Dat vertelt ons de zesde januari. Tot zover het algemene beeld.
 
Persoonlijk kunnen we tijdens de 12 heilige dagen ons meer dan anders bewust worden van wie wij zijn, waartoe ons leven dient. Deze periode vormt een soort uitsparing in de tijd, een geschenk om in de eigen diepte af te dalen. Tot de eigen bron, zoals sommigen dat noemen. Een uitstekend moment voor bezinning en meditatie.
We kunnen ons bijvoorbeeld afvragen wat wij in de wereld uit willen dragen. Of er meer is dan alleen de materiële zaken zoals die zich aan ons voordoen. Of er nog andere waarden zijn dan geld en status. Hoe onze mannelijke en vrouwelijke eigenschappen zich tot elkaar verhouden. Of er binnen in ons iets van eeuwigheidswaarde is, iets wat wij geest noemen.

Maar bovenal, veel dichter bij huis, we kunnen ons afvragen wie belangrijk voor ons zijn, van wie wij echt houden. Wat de betekenis is van liefde, zowel in onszelf als in de wereld.


*Om precies te zijn, de rondgang van de maan om de aarde duurt 27,3 dagen. Maar ondertussen beweegt de aarde verder rond de zon, zodat de “effectieve” tijd tussen twee volle manen gemiddeld 29,53 dagen duurt. Twaalf volle manen duren dan 12 x 29,53 = 354,36 dagen. Een heel jaar duurt gemiddeld 365,25 dagen. Resteren er dus 365,25 – 354,36 = 10,89 dagen.

 

 

 























Reacties

Zullen ze ervan weten, het licht,
dat stille verborgen licht, eerder dan
het grote bed waarin wij liggen

te dagdromen vanaf het moment
dat het glazen dak
over ons hoofd is geschoven.

Naar buiten toe, niet
het naar binnen gevouwen
zullen wij kennen, we horen de stemmen niet.

Je ligt op je zij, met je rug
naar mij toe, gonzend in je slaap.

Ik tel je ademhaling, tik met mijn vingers
op je huid, er kruipen plukjes hoop
uit je schouders, wakker geschud dansen ze
als vliegjes omhoog.

In het donker, in het donker.

















Reacties (1)

De musicalfilm La la land die deze week in première ging, kreeg in alle kranten lovende recensies. NRC wijdde er maar liefst vier pagina's besprekingen, interviews en commentaren aan. Vergelijkingen werden gemaakt met de dansprestaties van Fred Astaire en Ginger Rodgers, geroemd werden de twee hoofdrolspelers Emma Stone (bekend van o.a The Help) en Ryan Gosling.

Gisteren hebben wij de film in de bioscoop gezien. Laat ik maar ronduit zeggen: het viel tegen. Een bonte opening met zingende, dansende en springende mensen in een straat vol stilstaande auto's (file!) deed sterk denken aan Fame, The wizard of Oz en meer van dat soort films. Het pakte niet, voor mij ten minste. Het verhaal over de beginnende, steeds weer afgewezen actrice Mia en de jazz-pianist Sebastian die als broodwinning domme liedjes in een restaurant moet spelen, komt maar traag op gang. De boodschap is: zolang je je dromen na blijft streven, komt het wel goed. Een typisch Hollywood-gegeven. Daar speelt het verhaal zich ook af, in die wereld van glamour en glitter, volgens tamelijk voorspelbare patronen, want dit is Amerika.

Pas de laatste 20 minuten van de film zijn spannend. Voor even lijken de vonken er vanaf te springen. Het pakt, het boeit. Maar het is te weinig om de film te redden, voor mij (voor ons) althans. Daarvoor is het verhaal te obligaat, zijn de acteur-prestaties te mager, de muziek te weinig aansprekend. Zelfs de bijdrage van zanger John Legend (bekend van All of me) mag niet baten.

Cijfer: 7,5





Reacties

Als de ochtend 
te hard tegen de tijd duwt
ontstaan er rimpels in de dag.

Reacties

Het is een apart verschijnsel wanneer je in een vliegtuig zit. Op de heenweg van bijvoorbeeld Schiphol naar New York weeg je meer dan op de terugweg! Dit terwijl je niet extra gegeten hebt of andere onnatuurlijke dingen hebt gedaan.
Het is niet direct voelbaar, maar wel meetbaar.

De natuurkunde geeft hier een betrekkelijk eenvoudige verklaring voor. Het verschil zit hem er namelijk in dat je van Schiphol naar New York met de draaiing van de aarde meevliegt, en op de terugweg tegen de draaiing in. Zoals je weet draait de aarde in 24 uur om haar as. Die as is de verbinding in de aarde tussen Noordpool en Zuidpool. Je kunt uitrekenen dat de snelheid van ronddraaiing op de evenaar 1667 km per uur is.
Je hebt de formule: v = s/t  (snelheid = afgelegde weg gedeeld door de tijd).
De afgelegde weg is de omtrek van de aarde: 40.000 km, de tijd is 24 uur. Vul maar in: 40.000/24 = 1667 km per uur.
Maar Schiphol ligt op pakweg 51 graden NB en dus niet op de evenaar. De afstand tot de draai-as is hier dus kleiner, en dus de omtrek. Met goniometrische formules kun je uitrekenen dat de snelheid van ronddraaiing op Schiphol ongeveer 1200 km per uur is. (In het echt vlieg je op zo'n 10 km hoogte, wat maakt dat daar de omtrek om de aarde 10 x 6,28 = 62,8 km groter is, dus ook je snelheid van ronddraaiing, niet veel, maar wel iets).

Deze relatief grotere snelheid heeft gevolgen voor de opwaartse kracht die op het vliegtuig en dus ook op de inzittenden wordt uitgeoefend. Deze is gelijk aan de middelpuntzoekende kracht, geleverd door de gravitatiekracht.
In de formule van de middelpuntzoekende kracht zit de snelheid in het kwadraat. Grotere snelheid betekent grotere opwaartse kracht, dus ook een grotere gravitatiekracht, dus een grotere massa. In gewone taal, je gewicht is toegenomen.

Je kunt uitrekenen wat het verschil is in relatieve snelheid van Schiphol naar de VS met die van de VS weer terug naar Schiphol.
De aarde draait op de hoogte van Schiphol dus met zo'n 1200 km per uur rond, een vliegtuig vliegt gemiddeld zo'n 1000 km per uur. Dus de snelheid richting de VS ten opzichte van een vast punt in de ruimte is 1200 + 1000 = 2200 km per uur.
Ga je nu terug van de VS richting Schiphol, dan is de snelheid ten opzichte van een vast punt in de ruimte: 1200 - 1000 = 200 km per uur.

Via een ingewikkelde formule kun je uitrekenen wat het verschil in opwaartse kracht is om het vliegtuig in de lucht te houden. Van daaruit kun je het verschil in massa bepalen. Dat blijkt in de praktijk toch al gauw om enkele kilo's te gaan.
Je kunt natuurlijk de proef op de som nemen door een weegschaal in het vliegtuig te plaatsen en te kijken hoeveel je weegt op de heenweg en de terugweg. Je zult een bevestiging van het voorgaande zien.

Dit verschijnsel heet overigens het Eötvös effect, genoemd naar de Hongaarse natuurkundige Lorand Eötvös. Rond 1900 deed hij onderzoek naar het effect van de zwaartekracht op snelheid van schepen die in oostelijke richting, respectievelijk westelijke richting voeren. Er bleek een duidelijk verschil aanwezig te zijn. Vervolgens heeft hij dit verschil in formules vervat.

In de praktijk zijn er ook nog effecten in de noord-zuid richting, volgens het zogenaamde Coriolis effect. In de weerkunde wordt deze laatste ook wel beschreven als de wet van Buijs-Ballot. De typische kromming van lagedrukgebieden zijn hier onder andere uit te verklaren. Maar dat is weer een andere tak van wetenschap.

Reacties (2)
Domeinregistratie en hosting via mijndomein.nl